Cáp biển lại đứt: tự kiểm tra đường truyền trong 10 phút, và biết khi nào mới cần mua thêm

Ngày 25/8 vừa rồi, hai tuyến cáp quang biển SJC2 và AAE-1 cùng gặp sự cố trong khi AAG chưa sửa xong — ba trong sáu tuyến của Việt Nam cùng hỏng, khoảng 30% lưu lượng Internet quốc tế bị ảnh hưởng. Việc sửa mỗi tuyến thường mất vài tuần đến vài tháng.

Bài này không bàn lý thuyết dự phòng. Nó trả lời bốn câu hỏi cụ thể mà một người phụ trách hệ thống cần trả lời trong hôm nay: có đúng là do cáp không, đường của tôi đi đâu, máy chủ của tôi ở đâu, và có đáng mua thêm gì không.

Câu 1 — Có đúng là do cáp không? Hai lệnh, một phút

Trước khi gọi nhà mạng hay đổ lỗi cho bất cứ thứ gì, hãy tách chặng trong nước ra khỏi chặng quốc tế. Mở cửa sổ dòng lệnh — trên Windows bấm phím Windows rồi gõ cmd, trên máy Mac mở ứng dụng Terminal — và chạy hai lệnh:

• ping vnexpress.net — một đích đặt trong nước.
• ping 8.8.8.8 — một đích ở nước ngoài.

Đọc cột thời gian (time=), đơn vị là mili giây. Cách hiểu:

• Trong nước dưới 30, quốc tế vọt lên trên 150 hoặc có dòng báo mất gói — vấn đề nằm ở chặng đi quốc tế. Đây là dấu hiệu của sự cố cáp.
• Cả hai đều chậm — vấn đề nằm trong văn phòng: mạng nội bộ, thiết bị phát wifi, hoặc chính máy tính đó. Bạn vừa tiết kiệm được một cuộc gọi cho nhà mạng.
• Cả hai đều nhanh nhưng một ứng dụng cụ thể vẫn chậm — vấn đề nằm ở chính dịch vụ đó, không phải đường truyền.

Ba trường hợp này dẫn tới ba hành động hoàn toàn khác nhau, và phân biệt được chúng mất đúng một phút.

Câu 2 — Đường của tôi ra quốc tế ở đâu? Một lệnh, mười phút

Đây là câu mà phần lớn doanh nghiệp không bao giờ hỏi, dù trả lời được bằng công cụ có sẵn trong mọi máy tính.

Chạy lệnh dò đường đi — trên Windows là tracert, trên Mac và Linux là traceroute — tới đúng dịch vụ bạn phụ thuộc vào:

• Windows: tracert drive.google.com
• Mac hoặc Linux: traceroute drive.google.com

Lệnh này liệt kê từng chặng mà dữ liệu đi qua. Có hai thứ cần đọc:

• Chặng nào độ trễ nhảy vọt. Thường bảy tám chặng đầu ở mức vài mili giây (còn trong nước), rồi đột ngột nhảy lên 40, 70 hay 200. Chặng nhảy vọt đó chính là điểm ra quốc tế.
• Tên của chặng đó. Tên máy chủ thường chứa mã sân bay ba chữ: hkg là Hồng Kông, sin là Singapore, tok hoặc nrt là Tokyo, lax là Los Angeles, sjc là San Jose. Mã này cho biết lưu lượng của bạn thoát ra qua đâu — và từ đó suy được nó nhiều khả năng đi tuyến cáp nào.

Cách dùng quan trọng nhất của lệnh này: chạy nó trên *cả hai* đường truyền mà bạn đang trả tiền. Cắm máy vào đường A, chạy một lần; cắm sang đường B, chạy lại. Nếu cả hai cùng thoát ra ở một thành phố, hai đường đó nhiều khả năng đang dựa vào cùng một tuyến cáp — nghĩa là bạn đang trả tiền cho hai hợp đồng nhưng chỉ có một đường thật.

Đây là lý do kỹ thuật đằng sau một hiểu lầm rất phổ biến: đơn vị hỏng không phải nhà mạng, nó là tuyến cáp. Việt Nam có sáu tuyến — AAG, IA, AAE-1, APG, ADC, SJC2 — và mọi nhà mạng trong nước đều mua dung lượng trên cùng tập sáu tuyến đó. Khi SJC2 đứt, nó đứt cho tất cả những ai đang dùng dung lượng trên nó, bất kể bạn ký hợp đồng với ai.

Nếu muốn theo dõi liên tục thay vì chạy một lần, dùng mtr trên Mac và Linux, hoặc WinMTR trên Windows — cả hai đều miễn phí. Chúng chạy dò đường lặp lại và hiển thị tỷ lệ mất gói ở *từng chặng*, nên chỉ thẳng ra chặng nào đang tắc thay vì chỉ nói "mạng chậm".

Câu 3 — Máy chủ của tôi đang ở đâu? Một lệnh ping

Rất nhiều doanh nghiệp không biết hệ thống của mình đang chạy ở đâu, vì lúc dựng thì bên kỹ thuật chọn giúp và không ai hỏi lại. Con số dưới đây trả lời trong mười giây: gõ ping kèm tên miền hệ thống của bạn và đọc thời gian.

• Dưới 30 mili giây — đang đặt trong nước. Sự cố cáp biển gần như không ảnh hưởng.
• Khoảng 40 đến 90 — Singapore, Hồng Kông hoặc Nhật Bản. Bị ảnh hưởng nhưng ở mức chịu được.
• Từ 170 trở lên — Mỹ hoặc châu Âu. Đây là nhóm chịu thiệt nặng nhất mỗi lần đứt cáp, vì mỗi thao tác phải đi hết một vòng nửa vòng trái đất.

Các con số này là mức thông thường khi mạng bình thường; trong ngày có sự cố chúng đều tăng, nhưng thứ tự tương đối vẫn giữ nguyên nên vẫn dùng để phân loại được.

Nếu hệ thống dùng hằng ngày của bạn đang ở nhóm thứ ba, đây là việc đáng làm trước mọi việc khác. Chuyển máy chủ từ Mỹ về Singapore thường cắt độ trễ từ khoảng 200 xuống khoảng 60 mili giây — nghĩa là mỗi thao tác nhanh hơn ba lần, mỗi ngày, chứ không chỉ trong ngày có sự cố. Phần lớn nhà cung cấp máy chủ đám mây đều có sẵn vùng Singapore, và với một hệ thống nhỏ thì việc chuyển thường là dựng lại máy ở vùng mới rồi chuyển dữ liệu sang, làm trong một buổi tối cuối tuần.

Cùng nhóm việc này còn hai thứ nữa, đều có phương án miễn phí:

• Đặt bản sao nội dung tĩnh ở nhiều nơi. Ảnh, tệp CSS, JavaScript của website không cần đi từ máy chủ gốc mỗi lần. Dịch vụ phân phối nội dung có gói miễn phí — Cloudflare là lựa chọn phổ biến nhất — sẽ giữ bản sao ở nhiều điểm và phục vụ người dùng từ điểm gần nhất. Với một website doanh nghiệp thông thường, việc này cắt được phần lớn lưu lượng phải đi qua cáp biển.
• Giữ bản sao nội bộ của thứ tải đi tải lại. Nếu đội kỹ thuật tải cùng một bộ thư viện phần mềm mỗi lần dựng lại, một máy chủ lưu tạm trong văn phòng sẽ loại bỏ hoàn toàn phần lưu lượng đó.

Câu 4 — Có đáng mua thêm gì không, và giá bao nhiêu

Đây là chỗ tiền hay bị tiêu sai. Bốn phương án dưới đây xếp theo chi phí thật, kèm điều kiện nên chọn.

Mức 0 — dùng dữ liệu di động làm dự phòng. Gần như không tốn thêm. Mạng di động 4G và 5G đi ra quốc tế cũng qua cáp biển, nên nó không phải dự phòng thật về mặt tuyến. Nhưng nó dùng phần dung lượng khác, thường ít tắc hơn đường cố định trong giờ cao điểm, và quan trọng nhất: nó sẵn có ngay. Với một cuộc họp quan trọng hay một giao dịch gấp, phát wifi từ điện thoại là giải pháp trong ba mươi giây. Mọi doanh nghiệp nên có sẵn phương án này trước khi nghĩ tới ba mức sau.

Mức 1 — rút ngắn quãng đường. Miễn phí đến vài trăm nghìn mỗi tháng. Chính là ba việc ở phần trên: chuyển máy chủ về gần, dùng dịch vụ phân phối nội dung, lưu tạm trong văn phòng. Đây là nhóm cho hiệu quả trên chi phí cao nhất và nên làm hết trước khi mua bất cứ đường truyền nào.

Mức 2 — kênh thuê riêng quốc tế có yêu cầu hướng định tuyến. Khoảng 5 đến 18,5 triệu đồng mỗi tháng. Đây là điểm mà phần lớn doanh nghiệp không biết: với dịch vụ kênh thuê riêng, bạn có thể yêu cầu hướng định tuyến ưu tiên thay vì phó mặc. Nghĩa là câu "đường dự phòng của tôi đi tuyến cáp nào" không chỉ là câu hỏi — nó là một điều khoản thương lượng được khi ký hợp đồng.

Câu nên đặt ra với nhà mạng, bằng văn bản, rất cụ thể: *đường này ưu tiên hướng nào, khi hướng đó hỏng thì chuyển sang đâu, và có cam kết được rằng đường thứ hai của tôi không dùng chung hướng với đường thứ nhất không.* Không phải lúc nào cũng nhận được cam kết cứng, vì cấu hình định tuyến thay đổi theo tình hình. Nhưng chỉ riêng việc hỏi đã tách được nhà cung cấp trả lời cụ thể ra khỏi nhà cung cấp trả lời chung chung.

Mức này dành cho doanh nghiệp mà thời gian chậm quy ra tiền được: sàn giao dịch, tổng đài quốc tế, đội vận hành hệ thống ở nước ngoài. Nếu chưa quy ra được thì chưa đến lúc mua.

Mức 3 — Internet vệ tinh. Khoảng 10,4 triệu tiền thiết bị, cước từ 1,7 triệu mỗi tháng. Starlink bắt đầu cung cấp dịch vụ tại Việt Nam từ 13/8/2026. Bộ thiết bị tiêu chuẩn cho gói doanh nghiệp được công bố ở mức 11.578.900 đồng, và gói doanh nghiệp tính cước theo dung lượng dữ liệu thay vì mức cố định.

Cần biết rõ điều kiện trước khi tính vào kế hoạch: đây là giai đoạn thí điểm, tối đa 600.000 thuê bao trên cả nước, thời hạn năm năm và kết thúc trước ngày 1/1/2031. Vệ tinh cũng bị ảnh hưởng bởi mưa lớn, và độ trễ tuy tốt hơn nhiều so với vệ tinh thế hệ cũ nhưng vẫn cao hơn cáp quang khi mọi thứ bình thường.

Điểm đáng giá của nó nằm ở chỗ khác: đường dự phòng không cần nhanh bằng đường chính, nó chỉ cần hỏng vì lý do khác. Vệ tinh không bị neo tàu và không bị địa chấn dưới biển. Đây là phương án duy nhất trong bốn mức thật sự không đi qua cáp biển, và đó là toàn bộ lý do để cân nhắc nó.

Vì sao mua hai đường mà vẫn không tự chuyển được

Một chi tiết khiến nhiều khoản đầu tư dự phòng không phát huy tác dụng, và nó giải thích vì sao câu 1 ở đầu bài lại quan trọng.

Thiết bị định tuyến hai đường thông thường chuyển sang đường dự phòng khi đường chính chết: mất tín hiệu, không còn phản hồi. Đó là điều kiện rõ ràng và nó xử lý rất tốt.

Nhưng đứt cáp biển không làm đường chết. Lưu lượng được dồn sang các tuyến còn lại nên đường của bạn vẫn hoạt động — chỉ là chậm hơn nhiều. Với thiết bị, mọi phép kiểm tra vẫn đạt, nên nó không chuyển, và nó đúng theo cách nó được lập trình. Trong khi đó nhân viên đang ngồi nhìn thanh tải chạy.

Nếu mua thiết bị định tuyến hai đường, hãy hỏi đúng một câu: nó chuyển đường dựa trên đường chết, hay dựa trên độ trễ và mất gói vượt ngưỡng? Loại thứ hai — thường bán dưới tên SD-WAN, tức thiết bị tự đo chất lượng từng đường theo thời gian thực rồi chọn đường tốt hơn — mới xử lý được tình huống này. Nhưng nó chỉ có tác dụng khi hai đường của bạn thật sự đi hai hướng khác nhau, điều mà lệnh tracert ở câu 2 sẽ cho biết.

Diễn tập: giả lập chậm, đừng rút dây

Bài diễn tập mà phần lớn nơi làm là rút dây mạng. Đó là tình huống hiếm khi xảy ra và cũng dễ xử lý nhất. Tình huống thật là mạng chậm chứ không chết.

Cách giả lập trên máy Linux, chạy trực tiếp một lệnh — thêm 200 mili giây độ trễ và 3% mất gói:

• Bật: sudo tc qdisc add dev eth0 root netem delay 200ms loss 3%
• Tắt: sudo tc qdisc del dev eth0 root netem

Nếu không có máy Linux, cách đơn giản hơn cho cả văn phòng: cho một nhóm nhân viên làm việc nguyên buổi sáng qua điểm phát wifi từ điện thoại ở nơi sóng yếu. Kết quả thu được giống nhau — bạn có một danh sách công việc nào còn làm được và công việc nào dừng hẳn.

Danh sách đó là thứ quyết định ngân sách. Chia việc hằng ngày thành hai nhóm:

• Chịu được chậm: gửi nhận email, đồng bộ tệp chạy nền, sao lưu, tải báo cáo định kỳ. Chậm vài phút gần như không ai để ý.
• Không chịu được: họp trực tuyến, thao tác trên giao diện quản trị đặt ở nước ngoài, gõ lệnh trên máy chủ từ xa, bán hàng trên hệ thống đặt ở xa.

Nhóm thứ hai thường rất ngắn — ba tới bốn hoạt động — và đó là danh sách duy nhất đáng chi tiền bảo vệ. Rất nhiều tiền bị tiêu vào việc tăng băng thông tổng, trong khi vấn đề thật nằm ở đúng mấy hoạt động nhạy với độ trễ mà lẽ ra chỉ cần chuyển về gần hơn.

Còn dài hạn thì sao

Chiến lược phát triển hệ thống cáp quang biển của Việt Nam đến năm 2030 đặt mục tiêu đưa vào khai thác thêm tối thiểu 10 tuyến mới, nâng tổng số lên ít nhất 15 tuyến với dung lượng tối thiểu 350 Tbps, trong đó có ít nhất một tuyến do Việt Nam sở hữu và một tuyến cáp đất liền quốc tế. Tuyến cáp đất liền là hướng đáng chú ý vì nó hỏng vì những nguyên nhân khác hẳn cáp biển.

Hai điều cần giữ trong đầu. Thứ nhất, mốc thời gian là nhiều năm nữa, còn sự cố thì vài lần mỗi năm. Thứ hai, cáp đất liền và cáp biển đều là hạ tầng ở cấp nhà mạng — doanh nghiệp không mua trực tiếp một tuyến cáp, mà mua dung lượng có kèm cam kết hướng đi từ nhà mạng. Nên việc cần làm không đổi: hỏi cho rõ đường của mình đi đâu, và yêu cầu hướng định tuyến khi ký kênh thuê riêng.

Tóm tắt: bốn việc, theo thứ tự

• Hôm nay, một phút: chạy ping tới một đích trong nước và một đích quốc tế, để biết vấn đề nằm ở đâu trước khi gọi cho ai.
• Tuần này, mười phút: chạy tracert trên từng đường truyền, xem chúng thoát ra ở thành phố nào. Nếu trùng nhau, bạn đang trả tiền cho hai đường mà chỉ có một.
• Tháng này, một buổi tối: ping hệ thống của mình. Nếu trên 170 mili giây, chuyển về Singapore — đây là việc cắt được nhiều thời gian chờ nhất và không cần mua thêm đường nào.
• Khi đã làm hết ba việc trên: mới tính tới kênh thuê riêng có yêu cầu hướng định tuyến, hoặc Internet vệ tinh, tùy nhóm việc không chịu được chậm của bạn có quy ra tiền được không.

Nếu bạn muốn có người chạy phần kiểm tra này cùng, hoặc muốn dựng sẵn phần đo liên tục trước khi cần đến nó, liên hệ với chúng tôi hoặc xem năng lực Server & Database của KonexForge.